Wat ik in het archief stopte

11 mei 2013

Taalkundige Paardekooper (1920-2013) ontwierp een systeem van redekundig ontleden

Tot het einde bezig met z’n ‘syntaksis’

NRC Handelsblad
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Necrologie/I.M. , Portret / Overzicht

Deze week werd bekend dat taalkundige P.C. Paardekooper op 1 mei is overleden, 92 jaar oud. Generaties schoolkinderen leerden ontleden volgens ‘het systeem Paardekooper’: met streepjes en kriebeltjes en andere tekens onder de zinsdelen. Taalactivist Paardekooper streed ook voor ‘groter als’ en ‘wetenschappelik’. Hij was charmant, dol op koekjes, en verrukkelijk dwars. Begin 1987 was…

lees meer »

06 mei 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Lijf en leden
Genre: Interview

Al vanaf 1840 werden er mensen met ziektes gefotografeerd. En nadat Kodak in 1888 met de eerste doos-camera kwam, werd het onder dokters populair patiënten vast te leggen. Medisch historica Mieneke te Hennepe (1975) is conservator in Museum Boerhaave en bereidt een tentoonstelling voor over medische fotoportretten. Wat voor ziektes werden er vastgelegd? ‘Ziektes die…

lees meer »

29 apr 2013
NRC Handelsblad (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Genre: Interview

Milieukundige Ronald Visser (1970) is net terug van dertien weken Antarctica, waar eind januari voor het eerst een Nederlands laboratorium geopend werd — met uitzicht op een gletsjer en Ryder Bay. Visser is biochemisch research-analist bij de afdeling Ocean Ecosystems van de Rijksuniversiteit Groningen, en werkt ook als gids en expeditieleider op cruiseboten in de poolgebieden.  Wat…

lees meer »

25 apr 2013
De Groene Amsterdammer
Thema/onderwerp: Hersenen, herinneren, waarnemen; Lijf en leden; Mens, recht, wet; Taal
Genre: Recensie

MOHAMMED BENZAKOUR Yemma, Stilleven van een Marokkaanse moeder De Geus, 220 blz., € 18,95 ‘Dood zonder sterven’ noemt hij het ergens. De moeder van schrijver en dichter Mohammed Benzakour krijgt na een relatief simpele operatie een beroerte, waarna haar hele rechterkant verlamd raakt en ze niet meer kan praten. Over het jaar in een verpleegtehuis…

lees meer »

22 apr 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; De seksen en seks
Genre: Interview

Mogen mannen wel lang haar, zijn de lokken van vrouwen niet te lustig? Tussen 1640 en 1648 woedde er in Nederland een heuse ‘Harige Oorlog’, waar Latinist Dirk van Miert in dook. Van Miert (1974)  is docent bij de afdeling geschiedenis van de UvA en onderzoeker aan het Huygens Instituut voor Nederlandse geschiedenis.  Waar ging…

lees meer »

15 apr 2013
NRC Handelsblad (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: Hersenen, herinneren, waarnemen; Lijf en leden
Genre: Interview

Twee miljoen Nederlanders hebben het: een voortdurende piep, een brom, of gesuis in hun oren of hun hoofd. Tinnitus. Kris Boyen (1986) onderzocht de hersenen van tinnituspatiënten. Ze is audiologisch wetenschapper en werkt inmiddels als postdoc op de KNO-afdeling van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Wat is tinnitus precies? Oorsuizen is de bekendste naam. Je…

lees meer »

08 apr 2013
NRC Handelsblad (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; De seksen en seks
Genre: Interview

Ze was de eerste vrouwelijke hoogleraar van Nederland, zette de grootste schimmelcollectie ter wereld op, en toch kent bijna niemand Johanna Westerdijk (1883-1961). Vorig jaar kwam haar biografie uit, Een beetje opstandigheid, geschreven door wetenschapshistorica Patricia Faasse. Faasse (1964) is zelfstandig onderzoeker en verbonden aan het Descartes Centre in Utrecht. Wat was Johanna Westerdijk voor…

lees meer »

02 apr 2013
NRC Handelsblad (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: Heelal en heel klein
Genre: Interview

Sterren worden rood en reusachtig voordat ze beginnen uit te doven. Astronoom Rien Dijkstra (1976) promoveerde op ze, maar tegenwoordig doet hij zijn sterrenkundig onderzoek pro deo in zijn vrije tijd. Hij heeft een baan als IT-programmeur.  Zijn er veel rode reuzen? Niet heel veel tegelijkertijd. Veel sterren worden uiteindelijk wel rode reuzen, maar het …

lees meer »

25 mrt 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: Evolutie, aangeboren of aangeleerd
Genre: Interview

Ongelukkiger dan een ‘kasplantje’ kun je in het spraakgebruik niet worden. Maar planten als heel erg passieve organismen zien, is volkomen ten onrechte volgens Marcel Dicke (1957). Hij is hoogleraar Entomologie (Insectenkunde) aan de universiteit van Wageningen  en gespecialiseerd in de relatie tussen planten en insecten.  En, kunnen planten praten? Ja, maar natuurlijk is dat…

lees meer »

18 mrt 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Schrijven en journalistiek; Taal
Genre: Interview

Schrijven doet de mensheid nu meer dan 5000 jaar. Het begon met administreren, denkt assyrioloog Theo Krispijn (1949). De Sumerische godin van de schrijfkunst was ook de meesteres van de graanbetalingen. Krispijn werkt als docent Sumerisch aan de Universiteit Leiden.  Valt de uitvinding van het schrift ergens uit te verklaren? Het lijkt er op dat…

lees meer »

11 mrt 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis
Genre: Interview

Het zijn de jaarringen van de interieurgeschiedenis: de opeenvolgende lagen behang op de muren. Kunsthistoricus Richard Harmanni (1962) noemt het een wondere wereld. Hij is voorzitter van de stichting Historische behangsels en wanddecoraties, die een collectie met duizenden voorbeelden van meer dan twee eeuwen papierbehang bezit.   Wanneer begonnen we met behang? In ‘behang’ zie je…

lees meer »

04 mrt 2013

Deze week spreekt

Tragedie op een askist

NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Italië, Italiaans
Genre: Interview

Heel veel oude, klassieke literatuur bestaat niet meer. Soms zijn er wel nog verwijzingen of tekstfragmenten over, maar archeoloog en classicus Ruurd Halbertsma (1958) heeft nog een bron aangeboord: afbeeldingen. Hij is conservator bij het Rijksmuseum van Oudheden en bijzonder hoogleraar museumarcheologie in Leiden. Welke afbeeldingen zijn ‘stille getuigen’? In 1826 kocht een Nederlandse kolonel…

lees meer »

mrt 2013, nr. 4
Fragment
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Hersenen, herinneren, waarnemen; Taal
Genre: Portret / Overzicht

(Naar aanleiding van nieuwe tentoonstelling in Beeldengalerij Het Depot: http://www.hetdepot.nl/nl/home) Met woorden kan alles. Of nou ja, oneindig veel. Charmeren en sjoemelen, kwetsen en kwellen, ontroeren en ontzetten. Taal is de uitweg die uit onze hoofden rechtstreeks voert naar de binnenkant van anderen. Sinds we kunnen schrijven mag daar bovendien gerust de halve wereld of…

lees meer »

25 feb 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis
Genre: Interview

De wiskundige patronen in Iraanse moskeeën zijn zo razendknap en mooi dat Jan Hogendijk er geen woorden voor heeft. Hij raadt vurig aan er als toerist te gaan kijken. Hogendijk  (1955) studeerde wiskunde en Arabisch en is hoogleraar geschiedenis van de wiskunde aan de universiteit van Utrecht Veel wetenschap begon in de Islamitische wereld? Dat…

lees meer »

18 feb 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: Evolutie, aangeboren of aangeleerd
Genre: Interview

De stamboom van het leven is eigenlijk eerder een soort kippengaas volgens paleontoloog Jelle Reumer (1953). Hij is directeur van het Rotterdamse Natuurhistorisch Museum, bijzonder hoogleraar in Utrecht, columnist en schrijver van een stapeltje publieksboeken over evolutie.  Wel een heel breed onderwerp: de ontwikkeling van het leven. Daarom wil ik nog een ondertitel aan de…

lees meer »

11 feb 2013
NRC Handelsblad (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Mens, recht, wet
Genre: Interview

Neerlandicus Bas Jongenelen (1968) houdt van humor uit de Middeleeuwen. Hij is docent Nederlands aan de Fontys Lerarenopleiding in Tilburg, en stelde het boek Berkenstruif – Humor uit de zestiende eeuw samen. Klopt het dat Middeleeuwse humor altijd plat is? Laat ik het zo zeggen: er is weinig understatement. De hyperbool, de overdrijving is de…

lees meer »

04 feb 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis
Genre: Interview

Overal op de wereld smelten de gletsjers, al een hele poos. Daar stijgt de zeespiegel meer van dan gedacht. Natuurkundige Paul Leclercq (1979) bouwde een  databank met gegevens over intussen 382 verschillende gletsjers van bijna alle continenten. Hij is onderzoeker bij het IMAU, het instituut voor zee- en atmosferisch onderzoek van de Universiteit Utrecht.  …

lees meer »

02 feb 2013

Een voorspelmodel voor taalproblemen na een beroerte

Bevrijd van sprakeloosheid

NRC Handelsblad
Thema/onderwerp: Hersenen, herinneren, waarnemen; Taal
Genre: Interview

“Een mevrouw in het Erasmus MC kon de eerste keer dat ik haar zag echt geen woord zeggen. Ze was heel ziek, en ook verlamd aan een kant. Op dat moment was ze niet testbaar. Maar toen ik haar zes weken later weer opzocht, liep ze achter een rollator en was ze weer begonnen te…

lees meer »

28 jan 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: Heelal en heel klein
Genre: Interview

De missie heet BepiColombo, en gaat helemaal naar Mercurius. In 2015 is het zover. De Europese Ruimtevaartorganisatie ESA en organisaties en de industrie uit een heleboel andere landen bouwen bijzondere satellieten en instrumenten. De Nederlander Jan van Casteren (1953) is de eindverantwoordelijke voor alle aspecten van het project. Hij studeerde lucht- en ruimtevaarttechniek.  Waarom is Mercurius…

lees meer »

21 jan 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Hersenen, herinneren, waarnemen
Genre: Interview

De wereld het mooie laten zien, én het belang, van ongezochte vondsten in kunst, cultuur en wetenschap is al tientallen jaren de missie van oogheelkundige Pek van Andel (1944). Hij  zorgde eigenhandig dat het woord ‘serendipiteit’ – de term gaat terug op een oud sprookje – in het woordenboek kwam te staan. Van Andels MRI-scan…

lees meer »

14 jan 2013

Deze week spreekt

Hoe Newton een succes werd

NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis

Het succes van Newtons theorieën begon in Nederland. Niet omdat we de theorie van de zwaartekracht meteen omarmden, maar vanwege Spinoza. Dat zegt wetenschapshistoricus Eric Jorink van het Huygens-ING-instituut. Jorink (1963) is een van de samenstellers van Newton and the Netherlands dat gepresenteerd wordt bij een minisymposium over de ontvangst van grote geleerden in Nederland. …

lees meer »

07 jan 2013
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Apen; Evolutie, aangeboren of aangeleerd
Genre: Interview

Op Java vond de Nederlander Eugene Dubois eind negentiende eeuw een schedelkapje en een dijbeenbot. Hij zag er de missing link in tussen ons en de apen. Was de ‘Javamens’ een voorloper van de Aboriginals in Australië? Bioloog en paleoantropoloog Paul Storm (1959) onderzocht de kwestie. Hij is onder meer gastonderzoeker bij museum Naturalis.  Waar…

lees meer »

24 dec 2012
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis
Genre: Interview

‘Wat me het meeste, veel en veel meer dan al het andere, in mijn beroep boeit – dat is het portret, het moderne portret’, schreef Vincent van Gogh in 1890 aan zijn zus. Renske Suijver (1984) verdiepte zich in die moderne portretten. Ze is onderzoeker bij het Van Gogh Museum.  Wat maakte de portretten van…

lees meer »

17 dec 2012
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: Heelal en heel klein
Genre: Interview

Het kan niet, zegt astronoom Diederik Kruijssen (1985). Op geen enkele manier hadden de Maya’s kunnen voorspellen dat de wereld komende vrijdag vergaat. Dus houdt hij die avond een lezing – over echte bedreigingen van de aarde. Kruijssen is onderzoeker aan het Duitse Max-Planck Institut für Astrophysik.  Mogen we toch nog één keer uitleg over…

lees meer »

10 dec 2012
NRC Handelsblad, NRC Next (rubriek: Deze week spreekt / De Lezing)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis
Genre: Interview

Jubelende engelen, de aankondiging door een boodschapper van god. In de Bijbelverhalen rond de geboorte van Jezus Christus zitten volgens Elsbeth Rooker (1963) allerlei elementen die in het oude Egypte al gewoon waren. Rooker is egyptoloog en religiewetenschapper. Ze geeft vaak lezingen en heeft ook een vertaalbureau. Het Nieuwe Testament en het oude Egypte hebben…

lees meer »