Wat ik in het archief stopte

09 mrt 2019

Reinhold Aman (1936-2019) Scheldexpert

Zelfs hij kreeg kippenvel van de allerergste vloek

NRC Handelsblad
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Taal
Genre: Necrologie/I.M.

Hij was ’s werelds grootste kenner van verbale agressie. Vuilbekken, vloeken en tieren gebeurt in elke taal. Je gebruikt bij schelden en vloeken het grootste taboe van je cultuur. Daarvoor wordt er steevast geput uit drie terreinen: religie, familie en lichaam (inclusief seks en ziektes). En dan zijn er drie typen afwijkingen waarmee we elkaar…

lees meer »

02 jun 2018
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Dit is de 187ste keer dat ik u hier iets over taal vertel. En omdat het ook de laatste is, durf ik deze bekentenis te doen: alle keren heb ik u in wezen hetzelfde willen laten zien. Namelijk wat een wonder menselijke taal is. En wat een wonder u en ik zijn. We zijn duizelingwekkend…

lees meer »

26 mei 2018

Taal!

Verfrommel

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Twee fraaie raadsels trof ik deze week aan. Eerst las ik dit, al in 1969 geschreven: “Er zijn maar weinig woorden waar het van de betekenis afhangt hoe je afbreekt: kwartslagen, rijstrook, buurtje, diplomaatje, en de bedoeling is zo’n woord te ontdekken waar geen s in zit, en dat ook geen verkleinwoord is. Er is…

lees meer »

19 mei 2018
de Telegraaf
Thema/onderwerp: Computers en nieuwe media; Taal
Genre: Column

Wat een gouden greep was dat. Ver terug in de vorige eeuw, in 1977, werd er een advertentiecampagne verzonnen voor New York. Om toeristen te lokken –  toen nog nergens als plaag beschouwd – gebruikten ze er voortaan dit: I❤NY. De afkorting NY recht onder de I en het (rode) hartje. Het oorspronkelijke schetsje, volgens…

lees meer »

28 apr 2018

Taal!

Onzinnen

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Iets verrassends ontdekt. Dacht dat ik alles wel zo’n beetje kende aan gekke soorten zinnen. Want je hebt er die prima lopen, maar waarvan je toch geen idee hebt wat ze moeten betekenen. Bekendste voorbeelden: ‘Kleurloze groene ideeën slapen woedend’ en ‘De vek blakt de mukken’. De eerste zit vol onwaarschijnlijke, om niet te zeggen…

lees meer »

21 apr 2018

Taal!

Humor helpt

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Zo maar zomers zonnig ineens. Een voorproefje voor het echte werk, de zomervakantie. En het perfecte moment voor wat voorbereidende taalwerkzaamheden. Want vakanties zijn nou eenmaal leuker wanneer je een beetje kunt praten met de plaatselijke kroegbaas  en campingwinkelbediende. Voor wie in Nederland blijft is het simpel. Die kan het ongeveer wel af met locale…

lees meer »

07 apr 2018

Taal!

Roken ruiken

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Let op! ‘Opletten’ is er ook een. Net als ‘spotten’. Gespot door een oplettende lezer, een vraag vorige week in deze krant: ‘Waarom zetten zij hun leven in?’ Daar viel hem iets aan op: ‘waarom’ is één ding, maar hoe zit het met het ‘wanneer’? Is het al gebeurd of niet? Dat kun je onmogelijk…

lees meer »

31 mrt 2018

Taal!

Wijsneuzen

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Ik kan praten met m’n ogen. De goede verstaander leest mijn blik. Het sterkst merk ik dat bij de groenteman. Ik hoef maar te kijken naar de smaakvolle tomaten, de stronkjes witlof of de onbegrijpelijk lekkere sperzieboontjes achter hem, en hij doet al een greep. Dat wil zeggen: nog voordat ik de kloppende klankenreeks voor…

lees meer »

24 mrt 2018
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Aantrekkelijk, woest, maar onwaarschijnlijk. Aan ideeën over de allereerste taal kleven dikwijls die drie dingen. Van oudsher is er het soort fraaie verzinsels van de arts Jan Gerartsen van Gorp, die de taal van Adam en Eva nergens sterker in terughoorde dan in het Nederlands, of beter: het Vlaams. Dat kwam doordat Adam en Eva…

lees meer »

17 mrt 2018

Taal!

Tobias

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Mens, recht, wet; Taal
Genre: Column

Als hij echt héél eerlijk is, ja, dan zou hij het liefst een doof kind krijgen. ‘Je wil als olifant toch ook geen tijgerwelpje?’ Dat is de vergelijking die Tobias de Ronde trekt in de film Doof kind, die zijn vader Alex over hem gemaakt heeft. Een hartveroverende feel-good-documentaire. Ik zag hem deze week in…

lees meer »

10 mrt 2018

Taal!

Het isme wat

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Taalvandaal. Daarvoor werd de VVD van de week online uitgemaakt. Geestig gevonden als reactie op een verkiezingsposter, met daarop een mini-enquêtetje: ‘Wie verdedigt onze vrijheid?’ Je kon kiezen tussen ‘Doener’ en ‘Vandalist’. ‘Vandalist’ was het woord waarover de taalpolitie – altijd paraat op internet – struikelde. Dat moest ‘vandaal’ zijn. Oké. Maar waarom zou de…

lees meer »

03 mrt 2018
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Mens, recht, wet; Taal
Genre: Column

Alles kan tegenwoordig maar. Er mag tegenwoordig ook werkelijk helemaal niks meer. Dit land is stuk. Dit land is af. Extreemlinks, extreemrechts. Grote woorden zijn in de mode. Verraad! Verrader! Alleen verraadst ontbreekt er nog maar aan. Was het omdat ik een maandje elders zat, en dus vanzelf met iets meer afstand keek dat het…

lees meer »

24 feb 2018
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Toen ik deze week op de bus erheen stond te wachten, zag ik het ineens. ‘Monte Carlo’ – u weet wel, van de casino’s en de rally – is natuurlijk gewoon ‘Berg Karel’. Ik heb geloof ik hardop gelachen. Het haalt het frivole er wel vanaf, dit echte horecamomentje. Wat dat is? Een verrek-zeg-krijg-nou-wat-sensatie over…

lees meer »

17 feb 2018
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Hersenen, herinneren, waarnemen; Taal
Genre: Column

Vroeger had ik een vriendje dat kon toveren met z’n autoradio. Hij wist met een draai aan de knop de grauwe Amsterdamse grachten op slag te veranderen in zonnige Franse streken. Alleen maar door een Franse zender op te zetten. Het effect van Frans horen was zo verbluffend dat ik er bijna veertig jaar later…

lees meer »

10 feb 2018
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

‘Doder dan dood kan toch niet, waarom lees ik dan over dodelijkst?’ ‘Er stond “ze sloegen een zucht van verlichting” in de krant.’ ‘Waarom spreken we accent uit als aksent, maar accessoires niet als aksessoires?’ ‘Ze noemden brillenglazen die niet van glas maar van plastic waren toch glazen.’ ‘Het is u natuurlijk ook al opgevallen…

lees meer »

03 feb 2018
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Taal
Genre: Column

‘U gebruikt dat woord ook,’ zei er een, met een klein glimlachje. Eh, wat? Het drong pas later die dag echt tot me door. Ja. Natuurlijk zeg ik ‘verrukkelijk’. Hoezo? Is dat een oudemensenwoord geworden? Het kwam natuurlijk door de film. De studenten journalistiek met wie ik had staan praten, gingen schrijven over Het leven…

lees meer »

27 jan 2018

Taal!

Droevig lot

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Taal
Genre: Column

Misschien is het wel de kleinste taal van de kleine talen in Europa: het Bildts. En nee, dat spreken ze niet in De Bilt. Wel in Nederland, in een stukje van Friesland dat het Bildt heet. Ik geef grif toe dat ik er nog nooit van gehoord had. Maar nu wel. Dankzij journaliste Maartje Duin,…

lees meer »

13 jan 2018

Taal!

Tekstkletsen

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Computers en nieuwe media; Taal
Genre: Column

De letters en tekens op het scherm waren nog allemaal groen, en het ging heel traag, dat weet ik ook nog. Maar wat een sensatie: ik kon lezen wat mijn vriend aan de ene kant van de stad tikte op zijn computer. Net zoals hij mijn reactie las aan de andere kant. Waar hij dan…

lees meer »

06 jan 2018

Taal!

Taaltocht

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: (Cultuur)geschiedenis; Taal
Genre: Column

Niets is wat het lijkt. En overal is of was strijd, strijd, strijd. Dat is het beeld dat blijft hangen. Eindelijk kwam ik toe aan een kleine inhaalmanoeuvre: ik las het boek Lingua van journalist Gaston Dorren. Die neemt z’n lezers mee op een Europese taaltocht vol verrassende taalkronkels en vergezichten. Een ontstellende hoop uitzoekwerk…

lees meer »

30 dec 2017
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Er was eens een Oud en Nieuw waarop ik me een sprookjesfiguur voelde. Het is alweer een tijd geleden, maar die keer waande ik me een moderne versie van het meisje met de zwavelstokjes. U kent haar toch? Het is het eerste verhaal waar ik ooit om gesnikt heb. Ik voel nog de beklemming. Onverdraaglijk…

lees meer »

23 dec 2017
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Het kwam door m’n tante en de Frenkespudding. Ineens zag ik het: taal is een ui. En we hebben allemaal onze eigen taalui in onze kop zitten, die zich laag voor laag laat afpellen. Uien lijken erg op elkaar, maar toch zijn er geen twee precies hetzelfde. Dus de schillen verschillen, maar als u dit…

lees meer »

16 dec 2017
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

 ‘Ik haat de Brexit van alle kanten,’ zei Rutte vorige week. De minister-president was als gebruikelijk uitgesproken in zijn uitspraken, maar ik noteerde deze omdat ik al jaren de haten- en haatontwikkelingen volg. Haat is beslist niet meer wat het geweest is, kan ik u zeggen. Haat is afgevlakt. De emotie die er in mijn…

lees meer »

09 dec 2017

Taal!

Ik ben goed

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

‘Heb een grote tijd’ wenste een goede vriend me toe, toen ik vorige week in de Verenigde Staten was. Aardig van ‘m, en toepasselijk en geestig. Ik had inderdaad ‘a great time’. En ik vind die letterlijke vertalingen onweerstaanbaar. Om redenen die me duister zijn, krijg ik er al gauw de slappe lach van zelfs….

lees meer »

02 dec 2017
de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Taal
Genre: Column

Redenatie, provocatie, natie. Fermentatie, installatie, nominatie, gratie. Penetratie, normalisatie, emigratie, complicatie, indicatie. Associatie, ventilatie, liquidatie, irritatie, creatie. Honderden en honderden zijn er. Het gaat maar door: communicatie, educatie, medicatie, circulatie, consternatie en concentratie. We hebben een ware oceaan aan woorden die eindigen op –atie. Allemaal rijmvoer. En dat hebben we deze week weer nodig. Althans,…

lees meer »

04 nov 2017

Taal!

Slim is dom

de Telegraaf (rubriek: Taal!)
Thema/onderwerp: Computers en nieuwe media; Taal
Genre: Column

Dat het kan, verbaast me toch altijd: vroeger was iets een gewoon, fijn woord. Maar dan wordt er een tijdje aan de betekenis gesjord, gedouwd en getrokken, en dan merk je ineens aan je nekharen dat er iets veranderd is. Voortaan gaan die bij een bepaald woord prikken. En in je buik voel je argwaan…

lees meer »